Halk Oyunlarımız

2011-10-12, 20:25:00

Okunma: 0

0 Yorum

Halk Oyunlarımız

1-         Gaba

2-         Üçlü Gaba

3-         Avşar gabası

4-         Ağır Şirvani

5-         Şirvani

6-         Ağır üçayak

7-         Üçayak

8-         Öteyüz üçayağı

9-         Halebi

10-       Solak

11-       Kırıkhan

12-       Temurağa

13-       Lorke

14-       Bedri

15-       Hadedi

16-       Demnirci

17-       Hoşbilezik

18-       Üçlü

19-       Adanalı

20-       Dokuzlu

21-       Topalkız

22-       Zerhoş

23-       Acem Halayı

24-       Cezayir

25-       Rumgala

26-       Kızlar Halayı

27-       Yağlıkenar

28-       Kartal

29-       Serçe

30-       Horoz (Kelle)

31-       Kereboz

32-       Eşgide gavun dilimi

33-       Işgın

34-       Kozanoğlu

35-       Garip (Urum garibi)

36-       Ceren

37-       Ali paşa

38-       Öksüzoğlan

39-       Beymayıl

40-       Arabi Çiftetelli

41-       Çiftetelli

42-       Dağlı

43-       Çaylı

44-       Kız anası

45-       Tamzara

46-       Hadedi

47-       Dama vurdum bir depik

*Sadece kadınların oynadıkları oyunlar



Kızlar halayı:

Bu oyun üzerinde alan çalışmalarımız devam etmektedir. Yaylaya çıkıldığında sadece obanın genç kızları tarafından oynanan oyundur.

Kız anası :

            Yörede düğünlerin ikinci günü kına töreninde gelini ağlatmak üzere kına yakma merasiminde yalnızca gelin olan kızın akranları tarafından türkü eşliğinde oynanan bir oyundur. Bu oyunda söylenen türkülere bir örnek:



Evimizin önü kavak

            Dalın kırdım ufak ufak

            Sanki bende gelinmi oldum

            Elim kına yüzüm duvak

                        Kız anası kız anası

                        Hanı bunun öz anası

                        İşti gelin gidiyorum

                        Ağlamasın öz anası

                                    Elimi yuduğum arklar

                                    Belimi verdiğim dutlar

                                    İşte gelin gidiyorum

                                    Silip süpürdüğüm yurtlar

Çiftetelli:

                Yörede en yaygın olarak oynanan kadın oyunudur. Genç kızlar kendi aralarında oynamaya bu oyunla başlarlar. Son yıllarda çiftetelli kadın erkek birlikte oynanan bir oyun halini almıştır.

*Sadece erkeklerin oynadığı oyunlar

Gabalar, Şirvani gibi oyunlar, erkeklerin aktif olarak oynadıkları oyunlardır. Figürlerinin ağır olması ve uzun süreli oynanması nedeni ile kadınlar tarafından tercih edilmez.

            Zerhoş:

            Zerhoş oyunu sadece erkekler tarafından oynanan bir oyundur. Oyun düğünde sarhoş olmuş birinin takliti ekseninde oynanmaktadır. Verilmek istenen mesaj ise alkol alanın sarhoş olacağı, bu davranışın ise kötü bir davranış olduğunun vurgulanmasıdır.

            Garip, Ceren, Beymayıl, Alipaşa:

            Bu guruptaki oyunlar aslen yörede oturak havaları olarak bilinen oyun gurubundandır. Ancak, halayı durdurarak bir dörtlük türküsü okunduktan sonra tekrar oynanan oyunlardandır. Bu oyunların ritm yapısı Halebi veya Şirvani ezgisi ise türkünün makamındadır.

*Kadın ve erkeklerin birlikte oynadıkları oyunlar:

Gabalar, Zerhoş, Kartal, Horoz, Kızlar Halayı, Garip, Ceren ve Beymayıl gibi oyunların dışında kalan bütün oyunlar birlikte oynanan oyunlardır.

*Yörede birbirine bağlantılı oyunlar:

Yağlı kenar oyunu: Bu oyun kereboz, şirvani oyunlarının figürlerinden türemiş bir oyundur.

*Solo niteliğinde oynanan oyunlar:

Yörede oynanan halk oyunlarının hemen, hemen tamamı Halay formunda oynanmaktadır. Halayların karekterinde bazı oyunların solo oynanan bölümleri vardır. Osmaniye yöresinde de bu tür oyunlara sıkça rastlanmaktadır.

Örneğin: Gabanın çökme figürleri solodur ve ekip başındaki oyuncu tarafından oynanır. Aynı tarz solo Şirvani, Halebi, Kırıkhan oyunlarında da vardır.

Horoz, Serçe ve kartal gibi oyunlarda ise karşılıklı iki kişinin solosu şeklinde icra edilmektedir. Bu oyunlarda Hayvan ve kuş taklitleri yapılmaktadır.

Zerhoş ise tek kişinin solosu şeklinde icra edilmektedir.



*Oyunların geleneksel oynanış formu:

Bütün oyunlar halay formunun varyantları şeklinde icra edilmektedir.

*Oyunlarla ilgili hikayeler:

Yörede oynanan türkülü halayların tamamının çok uzun yaşandığı söylenen hikayeleri mevcuttur. Ceren: Gavur dağlarının köylerinin birinde yaşanmış bir halk hikayesinin varlığı anlatılır. Sevdiği tarafından Ceren mahlası verilmiş bir genç kız ile sevgilisi Yetim Ali ekseninde yoğunlaşan bir hikayesi mevcuttur.

            Alipaşa, Garip, Beymayıl, Öksüz oğlan gibi türkülü halayların saatler süren halk hikayeleri mevcuttur.

MÜZİK

*Yöredeki Geleneksel çalgı adları:

Yörede bütün oyunlar davul zurna eşliğinde oynanmaktadır. Davul orta boy davul zurna ise Si bemol ve La karar zurnalardır.

*Kadın oyunlarında çalınan çalgı adları

Kadınlar genellikle davul zurna eşliğinde oynarlar. Kendi aralarında odada yaptıkları eğlencelerde ise tef ve teş eşliğinde türküler söyleyerek oynarlar. Ancak bu müzik aletlerinden teş çalma tamamen bırakılmıştır.

*Erkek oyunlarında çalınan çalgılar:

Erkekler davul zurna eşliğinde oyunlarını icra ederler.

NOT:

Diğer halay yörelerinde olduğu gibi son yıllarda çok sesli özellikle yarışmaya yönelik hazırlanan topluluklarda çok sesli müzik yapılmaktadır. Osmaniye yöresinde kullanılan. Davul, Zurna, Bağlama, Keman, Çömlek, Def, Kaval, Mey gibi müzik aletlerinden oluşan müzik toplulukları mevcuttur. Bu tür topluluklar Türk Halk Oyunları eşliğinde geliştirilerek kullanılmalıdır.

Kaynaklar;

1: Osmaniye’de Ağıtlar ve türküler. Osmaniye belediyesi kültür yayınları 1997 Erkoçak Mehmet

2: Cenupta Türkmen Oymakları Adana eski Müze müdürü Ali Rıza Yalgın

3: Osmaniye Milli Eğitim Müdürlüğü Mahalli kıyafetler araştırma komisyonu raporları 2002

4: Osmaniye Folklor Araştırma Derneği Arşivi

5- Mehmet Erkoçak’ın alan araştırma notları

6- Osmaniye Diye Diye Kınık yayınları 2002 İpek İsmet

7- Tezakir Ahmet Cevdet Paşa Türk Tarih kurumu yayınları

8- Osmaniye Tarihi Kılıç Ahmet

9-Okuntu dergisi (OFAD Yıllık yayın organı)

10-Yediocak İlköğretim Okulu Arşivi

Yaşayan kaynaklar

1-ERKOÇAK Mehmet 1944 Merkez Bahçe Köyü doğumlu Emekli Halk Eğitim Merkezi Müdürü

2-Avcı Veli Dervişiye köyü

3- Gök Hasan Osmaniye Merkez Kumarlı Köyü 1930 doğumlu

4- Özer Ahmet Osmaniye Merkez Kumarlı Köyü 1926 doğumlu

5- Kurdoğlu Ahmet Osmaniye Merkez Bahçe Köyü 1339 doğumlu

6- Diler Yusuf Osmaniye Merkez Bahçe Köyü 1941 doğumlu

7- Delibıçak Ali Osmaniye Merkez Bahçe Köyü 1337 doğumlu

8- Erkoçak Osman Osmaniye Merkez Bahçe Köyü 1951 doğumlu

9- Küncü Murtaza Osmaniye Merkez Bahçe Köyü 1933 doğumlu

10- Sangur Selami Osmaniye Merkez Gebeli Mahallesi 1933 doğumlu

11- Aytaş Nejla Osmaniye Merkez Yediocak Mahallesi 1928 doğumlu

12- Coşkuner Dudu Osmaniye Merkez Yediocak Mahallesi 1336 doğumlu

13- Taşkaya Mahmut Osmaniye Kadirli ilçesi Azaplı Köyü 1935 doğumlu

14- Taşkaya Osman Osmaniye Kadirli İlçesi Azaplı Köyü 1942 doğumlu

15- Taştan Osman Kadirli İlçesi Azaplı Köyü 1941 doğumlu

16- Taştan Zeynep Kadirli İlçesi Azaplı Köyü 1923 doğumlu

17- Kocaman Abdulvahap Osmaniye Kadirli ilçesi Koçlu (Avluk) köyü 1930 doğumlu

18- Sağlamer Veli Osmaniye Kadirli ilçesi Karatepe köyü 1935 doğumlu

19- Berktaş Mustafa Osmaniye Kadirli ilçesi Karatepe köyü 1951 doğumlu

20- Cefre Hacer Osmaniye Kadirli ilçesi Karatepe köyü 1951 doğumlu

21- Karabulut Halil Osmaniye Sumbas ilçesi Mehmetli Köyü 1926 doğumlu

22- Seyitoğlu İsmail Osmaniye Sumbas ilçesi Mehmetli Köyü 1928 doğumlu

23- Önalan Elif Osmaniye Toprakkale ilçesi Türsüz beldesi

24- Eroğlu Hasan Osmaniye Toprakkale Tüysüz beldesi 1927 doğumlu

25- Siyah Hüseyin Osmaniye Düziçi ilçesi Karagedik Köyü 1944 doğumlu

26- Aksay İbrahim Osmaniye Düziçi ilçesi Karagedik Köyü 1336 doğumlu

27- Kargı Ali Osmaniye Düziçi ilçesi Karagedik Köyü 1340 doğumlu

28- Kadı Yusuf Osmaniye Düziçi ilçesi Çerçioğlu Köyü 1926 doğumlu

29- Edikli Eşe Osmaniye Düziçi ilçesi Çerçioğlu Köyü 1928 doğumlu

30- Dağsever Veli Osmaniye Düziçi ilçesi Çitli Köyü 1333 doğumlu

31- Dağsever Elif Osmaniye Düziçi ilçesi Çitli Köyü 1929 doğumlu

32- İper Osman Osmaniye Düziçi ilçesi Çitli Karaisa Köyü 1944 doğumlu

33- Ova Mehmet Osmaniye Düziçi Gökçayır Köyü 1926 doğumlu

34- Solak Emine Osmaniye Merkez Kumarlı Köyü 1312 doğumlu

35- Gizlice Elif Osmaniye Merkez Kumarlı Köyü 1927 doğumlu

36- Solak Hacı Yusuf Merkez Kumarlı Köyü 1320 doğumlu

37- Hiçyılmaz Veli Kadirli Karatepe 1322 doğumlu

Araştırma: Abdullah Gizlice